Literatuur, filosofie, kritiek

Recent

Naar een linkse politiek De Franse auteur Édouard Louis (1992) en de Britse filmmaker Ken Loach (1936) maken beide politiek uitgesproken werken. Al sinds zijn debuutroman Weg met Eddy Bellegueule (2014) beschrijft Louis op zeer gelaagde wijze het Noord-Franse arbeidersmilieu waaruit hij afkomstig is, met misschien wel als hoogtepunt de aanklacht in Ze hebben mijn vader vermoord (2018) waarin hij de politieke elites persoonlijk verantwoordelijk stelt voor het gebroken lichaam van zijn vader. Loach behandelt in zijn sociaal-realistische films thema’s als armoede, dakloosheid en uitbuiting, met als recente voorbeelden I, Daniel Blake (2016) en Sorry We Missed You (2019) waarin de precaire arbeids- en levenssituatie aan de onderkant van de samenleving wordt geadresseerd.
Menselijk, al te menselijk Toen Friedrich Nietzsche (1844-1900) in 1879 zijn hoogleraarschap in de filologie opgaf, braken misschien wel de tien belangrijkste jaren van zijn leven aan. Tien jaar eerder had hij als pas 24-jarige deze leerstoel aan de universiteit van Basel geaccepteerd, maar problemen met zijn gezondheid, een hang naar de filosofie en een afnemende reputatie onder vakgenoten vervreemdden hem van zijn vakgebied. In de jaren die volgden leidde Nietzsche een zwervend bestaan, telkens op zoek naar de klimatologische omstandigheden die maakten dat zijn gezondheidssituatie uit te houden was, tot hij tien jaar later geestelijk instort: als hij in Turijn ziet hoe een paard door een koetsier wordt afgeranseld, werpt hij zich huilend om de hals van het dier.
2021-10-27
6 min read
In menig eindejaarslijstje vorig jaar prijkte De jaren, een boek van Annie Ernaux dat al in 2008 in Frankrijk verscheen maar pas in 2020 in Nederlandse vertaling, een jaar nadat de Engelse vertaling werd genomineerd voor de International Booker Prize. Blijkbaar was er een Angelsaksisch succes nodig om de Nederlandse markt op te warmen; opvallend aangezien juist veel van Ernaux' boeken eerder in het Nederlands zijn uitgebracht. Wat misschien heeft meegespeeld is dat het boek wel erg Frans is: niet in ‘geest’ of stijl, maar in de schier eindeloze verwijzingen naar Franse schrijvers, films, muziek, televisieprogramma’s, beroemdheden, politici etc.
2021-09-06
3 min read
Jaren geleden stond ik op het punt La Superba te kopen. Ik studeerde nog in Amsterdam, waar ik vrijwel iedere vrijdag de boekenmarkt op het Spui afliep. Bij een kraampje lag de nog niet zo oude roman van Ilja Leonard Pfeijffer. Ik stond al met het boek in mijn hand, had er veel goeds over gehoord, waarschijnlijk had Pfeijffer er inmiddels de Librisprijs voor gekregen, en ik wilde het graag lezen, zo herinner ik mij.
2021-08-30
4 min read
Versteende nachtmerries Centraal in de door Hikaru Okuizumi geschreven roman De stenen getuigen (1994) staat een herinnering van hoofdfiguur Tsuyoshi Manase. Als Japanse soldaat in de Tweede Wereldoorlog schuilt hij in een grot op het Filipijnse eiland Leyte, wachtend tot zijn medesoldaten en hij gevonden zullen worden door de Amerikanen. Het is in die grot dat een soldaat, op sterven na dood, wiens ‘gezicht was verworden tot een vel perkament dat over een skelet van draden was gespannen’, hem ondanks zijn toestand uitgebreid vertelt dat stenen een ‘gecondenseerde geschiedenis van het heelal’ vormen:
2021-08-10
4 min read
De poëzie van een wielrenner Jacques Anquetil (1934-1987) was geen wielrenner die veel lyriek opriep. Een onvervalste stilist, ongeëvenaarde tijdrijder en groot kampioen, maar zelfs vijf Tourzeges maakten de Fransman geen publiekslieveling in eigen land. Nee, liever zagen zij de zwoegend strijdende Raymond Poulidor, liefkozend ‘Poupou’ genoemd, de Tour winnen dan de berekenende ‘Monsieur Chrono’. Zoals Benjo Maso in zijn Het zweet der goden schrijft was Anquetil ‘een superkampioen met één groot gebrek: hij behaalde overwinningen zonder dramatiek.
2021-06-14
4 min read
Het geluk misgrijpen De Russische Bibliotheek leeft: niet alleen worden er nog altijd nieuwe auteurs toegevoegd aan de reeks, zoals Paustovski, Pasternak, Charms en Platonov, ook verschijnen er de laatste jaren nieuwe vertalingen van werken die al onderdeel waren van de reeks. Zo zijn er nieuwe vertalingen verschenen van werken van Tsjechov, Tolstoj, Dostojevski, Gogol en Poesjkin. Nu is het de beurt aan Ivan Sergejevitsj Toergenjev (1818-1883). In een vuistdik deel (mede doordat het niet zoals de meeste delen in dundruk is) zijn nu vijf van Toergenjevs zes romans samengebracht (over het ontbreken van Nieuwe gronden (1877) schrijft de vertaalster dat het als ‘zwakste van Toergenjevs romans’ uit ruimtegebrek moest worden weggelaten).
2020-12-10
11 min read
Featured Image
Data en de ethiek van de feilbaarheid Data zijn het nieuwe goud, hoor je tegenwoordig. Vergaande digitalisering heeft het door Shoshana Zuboff zo gedoopte surveillancekapitalisme mogelijk gemaakt: een kapitalistische orde waarin data het meest waardevolle bezit vormen. In een post-digitale wereld produceren wij met vrijwel alles wat we doen data, die worden verzameld en gebruikt om dataprofielen van ons op te stellen. Deze dienen om ons gedrag in kaart te brengen, te voorspellen én te manipuleren, wat uiterst waardevol blijkt voor de advertentiemarkt, propagandadoeleinden (zie bijvoorbeeld het Cambridge Analytica-schandaal) en overheidssurveillance.
2020-10-04
6 min read
Bibliofiele westernparodie Omdat Boris Vian dit jaar honderd zou zijn geworden als hij niet op negenendertigjarige leeftijd was bezweken aan zijn zwakke hart, brengt Uitgeverij Vleugels een editie uit van zijn ‘filmscenario’ De cowboy van Normandië, vertaald door Kiki Coumans. Alle romans van Vian zijn jaren geleden al in Nederlandse vertaling uitgebracht - en inmiddels ook al jarenlang niet meer nieuw verkrijgbaar. Vier jaar geleden bracht Vleugels Vian opnieuw onder de aandacht met de uitgave van een bundeling van twaalf van zijn verhalen onder de titel De man die van het Empire State Building sprong.
2020-06-07
4 min read
Logica van het onlogische Het lijkt geen onjuiste bewering te zijn dat het niet raar was geweest als Sigizmoend Krzjizjanovski (1887-1950) een ‘vergeten schrijver’ was geworden. Tijdens zijn leven kreeg hij nauwelijks werk gepubliceerd; afwijzingen van uitgeverijen en de strenge censuur in de Sovjet-Unie verhinderden dat. Toen het in 1941 eindelijk zover leek te zijn dat een van zijn verhalenbundels doorgang vond, vielen de Duitsers de Sovjet-Unie binnen en was publicatie van de baan. Na de dood van Krzjizjanovski was het zijn geliefde die zijn manuscripten verzamelde en in bewaring bracht, waarna ze pas in de jaren zeventig werden herontdekt.
2020-05-25
5 min read